2005年07月05日

《千金譜》

【版本信息】

千金譜是一本閩南語啟蒙讀物。上早啲版本有兩款,攏總是用柴刻字成冊啲。咱來看:
  1. 木刻本一冊,冊面破爛,號做「千金譜」,冊尾刻著 「咸豐壬子冬月刊,台郡松雲軒藏板」,按遮會當推算出版啲時間是西元1852年。連雅堂《雅言》第121節寫講:活版未興以前,台之印書多在泉﹑廈刊行。府﹑縣各志,則 募工來刻,故版藏臺灣。然台南之松雲軒亦能雕鐫。……松雲軒在上橫街,今廢。可能是在大陸刊印。
  2. 「居家必用千金譜歌」,光緒丁亥年(西元1887年)木 刻,出版社無清楚。出自臺灣國立中央圖書館臺北分館。根據臺灣總督府國語學校校長町田則文寫啲文章《創業時代_臺灣教育》(上早刊登於《教育時論》第619號, 西元1902年),當中寫講:日本儂統治台灣進前,全臺灣攏無半間冊店佮印刷廠,所有啲冊攏是按唐山廈門、上海、福州即寡所在過海來啲。因為本版佮台南松雲軒版無相共,所以本冊應該是廈門出版啲。亦現此時,佇廈門敢有《千金譜》卻是有待考查。
【《千金譜》記載啲內容簡介】

《千金譜》記載啲內容,透底是平常生活用會著啲、看會著啲,吤普通啲物件佮一寡傢俬;呣是咧講述忠義孝道啲大道理,所以佇當時乾凋摕來當作家教啲素材。雖然《千金譜》儕少oân-á有教儂捌字啲功效,嘛有一寡生活知識在內,不而過,若比起傳統啲《三字經》、《幼學瓊林》、《百家姓》、《千字文》即款漢學啟蒙書(chu),是差吤儕,流傳啲區域嘛加真隘(e̍h)。有臺灣人士安呢看待《千金譜》,伊講:現此時,本土文化流失嚴重,咱有必要重佫來評估《千金譜》啲價值——
無論是按研究語言學、民俗學,抑是社會學啲角度來看,這定著會使講是一抱真讚啲素材。比論冊內底寫講:“竹篙鬥菜刀,會莊掠賊著 拍鑼;閹雞趁鳳飛;蘇白扇,草蒲鞋;銅薫吹,金充(聰)袋;糴米著草地,糶米著米街;五福佮亂彈,四平兼大班,傀儡白字、潮調老戲…”即款字句,攏會當互咱感受著當當時(tng-tong-sî)農村生活啲情形。不而過,對現代儂來講,假使若呣是真熟似閩南語,卟(beh)來念《千金譜》,犯勢是念bōe輪轉。
對《千金譜》,臺灣研究閩南語啲學者董峰政,伊是安呢來咧評價——
「千金譜」會使講是一本「百工冊」,因為內容描寫著所有啲貨物,士農工商啲物件,以及農業社會每一个庭日常生活所使用啲器具,將遮个 ( chiah-ê) 物件,全部共 ( kā ) 編做有鬥句 ( 押韻 ) 啲字句互儂 ( hông) 讀 ,所以讀《千金譜》,會當捌真儕物件,豐富咱日常生活啲知識。而且寫作啲特色 :有紲喙啲詩韻,有熟似啲雅語俗語,有趣味農村記事,佮生理儂佇外口風流啲韻事等,值得逐家好好來研讀……

【《千金譜》全文】(漢字:基本直接搬用董峰政啲作品,個别所在小可仔有修改;注音:主要參考董峰政啲作品(TLPA),個別所在有修改;即搭改用POJ)

《千金譜》
字 是 隨 身 寶 ,Jī sī sûi-sin pó,
財 是 國 家 珍 ,châi sī kok-ka tin,
一 字 值 千 金 ,it jī ta̍t chhian-kim,
千 金 難 買 聖 賢 心 ,chhian kim lân bóe sèng-hiân sim,
隸 首 作 算 用 苦 心 ,Lē Siú chok-sòan iōng khó•-sim,
倉 頡 制 字 值 千 金 。Chong Kiat chè-jī ta̍t chhian-kim.
勸 人 讀 書 著 認 字 ,Khǹg lâng tha̍k-chu tio̍h jīn-jī,
看 得 來 寫 得 去 ,khòaⁿ tit lâi, siá tit khì,
百 般 貨 物 都 有 字 ,pah-poaⁿ hè-bu̍t to ū jī,
件 件 貨 物 都 須 記 。kiāⁿ-kiāⁿ hè-bu̍t to su kì.
記 得 物 件 寫 得 來 ,Kì tit mi̍h-kiāⁿ siá tit lâi,
便 是 伶 俐 不 痴 呆 。piān-sī léng-lī put chhi-tai.
百 般 生 理 多 頭 路 ,Pah-poaⁿ seng-lí to thâu-lō•,
也 有 坐 店 共 開 舖 ,iā-ū chē tiàm kāng khui-phō•,
也 有 赴 墟 排 街 路 ,iā-ū hù hi pâi koe-lō•,
也 有 講 古 拆 字 數 ,iā-ū kóng-kó• thiah jī-sò•,
也 有 牽 罟 共 落 廓 。iā-ū khan-ko• kah lo̍h-pho•.
日 出 而 作 , 日 入 而 息 ,Ji̍t--chhut jî chok, ji̍t ji̍p jî sek,
不 識 不 知 , 舜 帝 之 則 。put sek put ti, Sùn-tè chi chek.
后 稷 教 民 稼 穡 , Hō• Chek kàu bîn kà-sek (sit)
也 著 種 , 也 著 播,iā to̍h chèng, iā to̍h pò•,
耕 作 著 認 路 ,keng-choh to̍h jīn-lō•,
田 園 著 照 顧 ,chhân-hn̂g to̍h chiàu-kò•,
也 卜 食 , 也 卜 租 ,ā beh chia̍h, ā beh cho•,
毋 通 拋 荒 成 草 埔 。m̄-thang pha-hng chiâⁿ chháu-po•.
破 桶 著 箍 , 破 鼎 著 補 ,Phòa-thang to̍h kho•, phòa-tiáⁿ to̍h pó•,
莫 嫖 莫 賭 , 勤 儉 有 補 所。bo̍h phiâu bo̍h tó•, khûn-khiām iú pó• só•.
謹 作 著 謹 收 ,Kín choh to̍h kín siu,
守 望 相 助 是 農 儔 。siú-bōng-siong-chō• sī lông-tiû.
早仔粟,代先收,Chá-á-chhek tāi-seng siu,
員 粒 、 埔 占 共 清 油 ,oân-lia̍p, po•-chiam kah chheng-iû,
烏 占 、 白 殼 軟 兼 滑 ,o•-chiam, pe̍h-khak nńg kiam ku̍t,
芒 花 、 青 稞 、 鵝 卵 秫 ,bâng-hoe, chheⁿ-kó, gô-nn̄g-chu̍t,
荳 、 麻 、 麥 、 黍 各 件 出 ,tāu, môa, be̍h, sé, kok kiāⁿ chhut,
荳 芽 、 荳 菜 皆 著 鬱 。tāu-gê, tāu-chhài kè to̍h ut.
喫 甘 蔗 ,Kheh kam-chià,
前 頭 入 後 頭 出 ,chêng-thâu ji̍p, āu-thâu chhut,
擘 塗 豆 ,peh thô•-tāu,
捲 螺 風 透 拂 拂 ,kńg-lôe-hong thàu-hut-hut,
囡 仔 豬 槌 亂 亂 笏 。gín-á ti-thûi lōan-lōan-bu̍t.
春 夏 秋 冬 ,Chhun, hā, chhiu, tang,
四 時 勤 勞 ,sù sî khûn-lô,
毋 通 想 風 騷 ,m̄-thang siūⁿ hong-so,
毋 通 想 佚 陶 。m̄-thang siūⁿ chhit(thit)-thô.
父 母 著 孝 順,Pē-bú to̍h hàu-sūn,
兄 弟 著 合 和 ,hiaⁿ-tī to̍h kap-hô,
井 內 無 水 著 來 淘 ,chíⁿ-lāi bô chúi to̍h lâi tô,
水 內 有 魚 著 下 笱 ,chúi-lāi ū hî to̍h hē kô,
會 庄 掠 賊 著 拍 鑼 ,hē-chng lia̍h-chha̍t to̍h phah-lô,
壯 丁 著 盡 出 ,chòng-teng to̍h chīn-chhut,
竹 篙 鬥 菜 刀 ,tek-ko tàu chhài-to,
籐 牌 、 鳥 銃 、 鉤 鐮 ,tîn-pâi, chiáu-chhèng, kau-liâm,
撻 刀 、 弓 箭 、 鐵 耙 、that-to, keng-chìⁿ, thih-pê,
柴 槌 、 干 戈 。chhâ-thûi, kan-ko.
家 內 飼 豬 著 豬 槽 ,Ke-lāi chhī-ti to̍h ti-chô,
泔 著 多 , 潘 著 濁 ;ám to̍h chōe, phun to̍h lô,
新 豬 母 , 老 豬 哥 ;sin ti-bó, lāu ti-ko,
豬 胚 照 路 行 ,ti-phoe chiàu lō• kiâⁿ,
豬 囝 濫 糝 趖 ,ti-kiáⁿ lām-sám sô,
赤 牛 羔 , 水 牛 母 ,chhiah-gû-ko, chúi-gû-bó
羊 母 羊 囝 滿 山 趖 ;iûⁿ-bó, iûⁿ-kiáⁿ, móa-soaⁿ sô,
鳥 、 鴨 、 雞 、 鵝 ;chiáu, ah, koe, gô,
閹 雞 趁 鳳 飛 ,iam-ke thàn hōng phoe,
雞 囝 綴 雞 母 。ke-kiáⁿ tòe ke-bó.
大 厝 九 包 五 ,Tōa-chhù káu pau gō•,
三 落 百 二 門 ,saⁿ-lo̍h pah-jī mn̂g,
糖 間 兼 粟 倉 ,thn̂g-keng kiam chhek-chhng,
大 礐 兼 花 園 ;tōa-ha̍k kiam hoe-hn̂g,
池台水閣,tî-tâi chúi-koh,
塗 樓 兼 石 坊 ;thô•-lâu kiam chio̍h-hong,
三 餐 五 味 ,sam-chhan ngó•-bī,
四 撇 一 碗 湯 ;sì-phiat chi̍t-oáⁿ thng;
玳 瑁 貓 , 守 粟 倉 ,tāi-bō-niau, siú chhek-chhng,
金 獅 狗 ,守 後 門 ;kim-sai-káu, siú āu-mn̂g,
田 園 千 萬 甲 ,chhân-hn̂g chhâiⁿ-bān kah
公 館 百 二 庄 ,kong-kóan pah-jī chng,
奴 才 掃 地 煎 茶 湯 ;lô•-châi sàu-tè choaⁿ tê-thng,
查 某 乾 搥 腰 骨 ,cha-bó•-kán tûi io-kut,
拌 眠 床 。pōaⁿ bîn-chhn̂g.
一 妻 一 妾 爻 閣 嫷 ,Chi̍t-chhe chi̍t-chhiap gâu koh súi,
就 勸 丈 夫 做 生 理 ,chiū khǹg tiōng-hu chòe seng-lí,
造 起 橫 洋 十 三 隻 ,chō khí hôaiⁿ-iûⁿ cha̍p-saⁿ chiah,
當 店 兼 油 車 ,tǹg-tiàm kiam iû-chhia,
郊 行 搭 夥 計 ;kau-hâng tah hé-kì,
上 天 津 、 廣 東 、chiūⁿ Tian-tin, Kńg-tang,
蘇 州 買 狐 絲 。So•-chiu bóe hô•-si.
看 見 蘇 州 婆 真 文 理 ,Khòaⁿ-kìⁿ So•-chiu-pô chin bûn-lí
十 八 廿 二 少 年 時 ,cha̍p-po̍eh lia̍p-jī siàu-liân-sî,
紅 喙 唇 , 白 喙 齒 ,âng chhùi-tûn, pe̍h chhùi-khí,
穿 帶 有 排 止 ,chheng, tòa ū pâi-chí,
金 手 環 , 玉 手 指 ,kim-chhiú-khôan, gio̍k-chhiú-chí,
也 乖 巧 , 也 伶 俐 ;iá koai-khá, iá léng-lī,
琴 棋 書 畫 盡 都 是 ;khîm, kî, su, ūi, chīn to sī,
緞 被 紗 帳 帘 ,tōan-phē, se-tiùⁿ-lî,
牙 床 頂 , 芳 花 味,gê-chhn̂g téng, phang-hoe bī,
一 身 白 如 麵 ,chi̍t-sin jû pe̍h-mī,
兩 奶 軟 似 綿 ,nn̄g-ni nńg sū mî,
桃 花 面 , 點 胭 脂 ,thô-hoe-bīn, tiám ian-chi,
紅 奶 罩 , 掛 錦 墘 ,âng ni-tàu, kòa gím-kîⁿ,
紅 綾 鞋 , 金 聰 邊 ,âng lêng-oê, kim-chhang piⁿ,
飲 酒 吟 詩 ,ím-chiú gîm-si,
相 牽 看 戲 ,sio-khan khòaⁿ-hì,
搬 來 又 搬 去 ,poaⁿ lâi iū poaⁿ khì
交 膚 貼 肉 同 床 共 枕 。kau hu tah bah, tông chhn̂g kāng chím.
有 生 理 ,Ū seng-lí,
一 位 夥 計 來 叫 伊 ,chi̍t-ūi hé-kì lâi kiò--i,
看 見 兩 人 睏 未 起 ,khòaⁿ-kìⁿ nn̄g-lâng khùn bōe khí,
講 叫 貨 物 買 全 備 ,kóng kiò hè-bu̍t bóe chôan-pī,
若 毋 轉 鄉 里 ,nā m̄ tńg hiuⁿ-lí,
恐 驚 生 理 缀 伊 去 ,khióng-kiaⁿ seng-lí tè i khì,
陷 眠 聽 見 就 爬 起 ,hām-bîn thiaⁿ--kìⁿ to̍h peh-khí,
目 屎 糊 目 墘 ,ba̍k-sái kô· ba̍k-kîⁿ,
是 我 一 時 真 呆 痴 ,sī góa chi̍t-sî chin tai-chhi,
看 見 蘇 州 婆 ,khòaⁿ-kìⁿ So·-chiu-pô,
心 肝 迷 迷 ; sim-koaⁿ mî-mî,
夥 計 就 勸 伊 , hé-kì chiū khǹg i,
朝 來 蘇 州 做 生 理 ,tiau lâi So·-chiu chòe seng-lí,
敢 來 放 蕩 破 了 錢 ;káⁿ lâi hòng-tōng phòa liáu-chîⁿ,
蘇 州 婆 , 講 話 就 應 伊 ,So·-chiu-pô, kóng-oē chiū ìn i,
青 春 少 年 時 ,chheng-chhun siàu-liân-sî,
不 嫖 不 樂 是 卜 年 ? put phiâu put lo̍k sī beh-nî?
聽 汝 講 , 都 也 是, thiaⁿ lú kóng, to iā-sī,
少 年 揣 幾 時 。siàu-liân chhē kúi sî.
白 了 工 , 也 了 錢 ,Pe̍h liáu-kang, iā liáu-chîⁿ,
連 嫖 四 月 日 ,liân phiâu sì ge̍h-ji̍t,
錢 銀 了 去 兩 萬 四 ,chîⁿ-gûn liáu khì nn̄g-bān-sì,
收 拾 行 李 卜 轉 去siu-si̍p hêng-lí beh tńg--khì,
就 叫 蘇 州 婆 ,chiū kiò So·-chiu-pô,
來 相 辭 ,lâi saⁿ sî,
生 理 若 猶 有 趁 錢 ,seng-lí nā iáu-ū thàn-chîⁿ,
明 年 再 來 總 未 遲 ;mê-nî chài-lâi chóng bōe tî,
蘇 州 婆 目 屎 流 , 目 屎 滴 ,So·-chiu-pô ba̍k-sái lâu, ba̍k-sái tih,
毋 甘 拆 分 離 ,m̄-kam thiah-hun-lî,
夥 計 就 勸 伊 ,hé-kì chiū khǹg i,
蘇 州 婆 卜 汝 錢So·-chiu-pô beh lí chîⁿ,
咬 薑 母 擦 目 墘kā kiuⁿ-bó chhit ba̍k-kîⁿ,
假 有 心 , 假 有 意 ,ké ū-sim, ké ū-ì,
目 屎 淚 淋 漓 ,ba̍k-sái lūi lâm-lî,
騙 汝 一 隻 戇 大 豬 ;phiàn lí chi̍t-chiah gōng-tōa-ti,
了 錢 無 要 緊 ,liáu-chîⁿ bô-iàu-kín,
無 生 瘡 , 是 汝 造 化 是。bô siⁿ-chhng, sī lí chō-hòa-sī.
上 行 點 貨 味 ,Chiūⁿ hâng tiám hè-bī,
橫 洋 十 三 隻 ,hôaiⁿ-iûⁿ cha̍p-saⁿ chiah,
買 甲 滿 滿 是 ,bóe kah móa-móa-sī,
海 面 生 理 ,hái-bīn seng-lí,
望 天 保 庇 ;bāng thiⁿ pó·-pì,
順 風 相 送 ,sūn-hong sio-sàng,
緊 赴 過 年 ;kín hù kè-nî,
满街做戲 ;móa koe chò-hì,
也有賀壽,iā-ū hō-siū,
也 有 團 圓 ;iā-ū thôan-îⁿ,
狐 絲 客 大 本 錢 ,hô·-si-kheh tōa pún-chîⁿ,
跋 繳 人 看 見 ,po̍ah-kiáu-lâng khòaⁿ-kìⁿ,
思 想 伊 ,su-siūⁿ--i,
有 人 招 伊 「 硩 輾 寶 」,ū lâng chio i " teh-lián-pó· ",
有 人 招 伊 「 釣 白 魚 」,ū lâng chio i " tiò-pe̍h-hî ",
有 人 招 伊 「 骰 九 叫 」,ū lâng chio i " tâu-kiú-kiò ",
有儂招伊「硩闔笑」ū lâng chio i " teh-khap-kiò ".
狐 絲 客 毋 敢 聽,Hô·-si-kheh m̄-káⁿ thiaⁿ,
雨 傘 舉 起 做 伊 行 ,hō·-sòaⁿ gia̍h-khí chòe-i-kiâⁿ,
直 到 廈 門 泉 州 城 ;ti̍t kàu Ē-mn̂g Chôan-chiu siâⁿ,
郊 行 家 長 來 探 聽 ,kau-hâng ka-tiúⁿ lâi thàm-thiaⁿ,
看 見 相 牽 手 ,khòaⁿ-kìⁿ sio-khan-chiú,
做 伙 行 ;chò-hóe kiâⁿ,
問 伊 貨 物 是 乜 件?mn̄g i hè-bu̍t sī mih-kiāⁿ?
一 一 唸 來 聽 ;it-it liām lâi thiaⁿ,
就 講 橫 洋 十 三 隻 ,chiū kóng hôaiⁿ-iûⁿ cha̍p-saⁿ chiah,
講 著 汝 總 驚 ,kóng tio̍h lí chóng kiaⁿ,
狐 絲 百 二 擔 ,hô·-si pah-jī tàⁿ,
人 蔘 廿 八 車 ;jîn-som lia̍p-poeh chhia,
鴉 片 塗 兩 隻 半,a-phiàn-thô· nn̄g-chiah-pòaⁿ,
真 珠 、 財 寶 chin-chu, châi-pó,
七 十 二 萬 件 ,chhit-cha̍p-jī bān kiāⁿ,
綢 緞 、布 疋 下 兩 隻 ,tiû-tōan, pò·-phit hē nn̄g-chiah,
粗 磁 、幼 碟 、 器 具、chho·-hûi, iù-ti̍h, khì-kū,
共 七 隻 ,kiōng chhit-chiah,
紙 料 、食 物 chóa-liāu, chia̍h-mi̍h,
千 千 萬 萬 件 。chhaiⁿ-chhaiⁿ bān-bān kiāⁿ.
敢 問 家 長,káⁿ mn̄g ka-tiúⁿ,
當 今 生 理 ,tong-kim seng-lí,
啥 乜 會 行 時 ?siáⁿ-mi̍h ē kiâⁿ-sî?
就 說 染 房 布 生 理 ,chiū seh ní-pâng-pò· seng-lí,
好 歹 長 短 中 人 意 ,hó-pháiⁿ tn̂g-té tèng-lâng-ì,
金 絨 工 夫 染,kim-jiông kang-hu ní,
眉 梭 兼 軟 池 ,bî-so kiam nńg-tî,
干 烏 兼 踏 洗 ,kan-o· kiam ta̍h-sóe,
半 烏 紗 頭 淺 ,pòaⁿ o· se thâu chhián,
襖 頭 丹 井 是 白 身;ò-thâu tan chíⁿ sī pe̍h-sin,
月 白 天 藍 冬 瓜 淺 ,ge̍h pe̍h thiⁿ nâ tang-koe chhián,
毡 條 毯 褥 無 比 止 ;chian-tiâu thán-jio̍h bô-pí-chí,
棉 績 被 透 清 棉;mî-chioh-phē thàu chheng mî,
膠 州 帽 滾 絨 墘 ;Ka-chiu-bō kún jiông kîⁿ,
茄 紋 蓆 掛 萬 字 ,kiô-bûn-chhio̍h kòa bān-jī,
麻葛蕉苧是粗布,môa-koah chio-tōe sī chho·-pò·,
惟有大田是幼糊;ûi-iú tōa-chhân sī iù kô·,
漳紗、狐紗、青絲羅, Chiang-se, hô·-se, chhiⁿ-si-lô,
頂戴鞋襪,靴袍帽téng tì oê-be̍h, hia-phâu-bō,
海南葛,白紡苧,Hái-lâm-koah, pe̍h-pháng-tē,
蘇白扇、草蒲鞋,so·-pe̍h-sìⁿ, chháu-pô·-oê,
銅薰吹、金聰袋,tâng hun-chhe, kim-chhang-tē,
蘇腰帶、紅箬笠, so· io-tòa, âng hio̍h-lo̍eh,
包袱皮、花藜藜, pau-ho̍k-phê, hoe-lê-lê,
貢緞、繭綢兼縐紗 kòng-tōan, chián-tiû kiam jiâu-se,
春綢六加素,chhun-tiû la̍k-ka-sò·,
紫薇裘、嗶嘰褲; chí-bî-hiû, pek-ki-khò·,
淺跤巾, 烏頭布、chián kha-kun, o· thâu-pò·,
紅嗶吱、多囉呢, âng pek-ki, to-lô-nî,
程香袍、羅漢衣。thiâⁿ-hiong-phâu, lô-hàn-i.
廣東店好佚陶;Kńg-tang tiàm, hó thit-thô,
水晶、玻璃白波波;chúi-chiⁿ, po-lê pe̍h-pho-pho,
玉手環、金手鍊,gio̍k-chhiú-khôan, kim-chhiú-liān,
珊瑚樹、瑪瑙珠; soan-ô·-chhiū, bé-ló-chu,
珍珠龍鳳墜、chin-chu liông-hōng-tūi,
金髻 簪花围,kim-kè chiam-hoe-ûi,
角車掛秀閨,kak-chhia kòa siù-kui,
木屐撘、釘仔槌、ba̍k-kia̍h-tah, teng-á-thûi,
耳鉤、齒托雙爿墜, hī-kau, khí-thok siang-pêng tūi,
柴梳、虱篦共針線; chhâ-se, sat-pìn kah chiam-sòaⁿ,
萬年紅,蓋漳盤,bān-nî-hông, kài-chiang-pôaⁿ,
烏絃、白扯、烏冇線;o·-hiân, pe̍h-chhiá, o·-phàⁿ-sòaⁿ,
石青、金黃、哦蘭盤, chio̍h-chheng, kim-n̂g, gô-lân-pôaⁿ,
鉸剪刀、厘戥秤, ka-chián-to, lî-téng-chìn,
鏡面紐、紗線絪,kiàⁿ-bīn-liú, se-sòaⁿ-in,
跤帛、飾褲共鞋面;kha-pe̍h, sek-khò· kah oê-bīn,
荷包鬚、褲頭鈴,hô-pau-chhiu, khò·-thâu-lêng,
水晶鏡、玻璃燈,chúi-chiⁿ, po-lê-teng,
銀豆、八寶共銜鈴, gûn-tāu, pat-pó kah hâm-lêng,
羅經、八卦定時鐘; lô-kiⁿ, pat-kòa tēng-sî-cheng,
腰刀、牙箸、玻璃鐘.io-to, gê-tī, po-lê-cheng.
敢仔店, 厚賒欠,kám-á-tiàm, kāu sia-khiàm,
也有貴,也有賤, iā-ū kùi, iā-ū chiān,
有現錢,有便宜, ū hiān-chîⁿ, ū pân-gî,
欠貨味補來添;khiàm hè-bī, pó· lâi thiⁿ,
就向狐絲客chiū hiòng hô·-si-kheh,
交關起, kau-koan khí,
海參共蝦米,hái-som kah hê-bí,
蟶干、烏魚子;than-koaⁿ, o·-hî-chí,
鰆干、鯊魚翅;chhun-koaⁿ, soa-hî-chhì,
雪筍共粟子, soat-sún kah la̍t-chí,
龍腸、蚵干佮螺片;liông-tn̂g, ô-koaⁿ kah lê-phìⁿ,
燕窩佮鹿筋,iàn-o kah lo̍k-kun,
鮑魚佮柔魚 pau-hî kah jiû-hî,
墨賊,扁魚佮花枝,ba̍k-cha̍t, píⁿ-hî kah hoe-ki,
煙棰(正鰹)佮銀魚,ian-thûi kah gûn-hî,
鹿脯烏魚腱 lo̍k-pó· o·-hî-kiān,
香菇、紫菜共木耳;hiuⁿ-ko·, chí-chhài kah bo̍k-ní,
金針、冬粉共滸笞;kim-chiam, tang-hú kah hó·-thî,
淡仔脯、鹹鯧魚, tām-á-pó·, kiâm-chhiuⁿ-hî,
珠螺鮭、紅瓜魚, chu-lê-kôe, âng-koe-hî,
丁香鮭、鹹鱌耳,teng-hiong-kôe, kiâm-chhiūⁿ-hī,
鮦仔鮭、烏蚶共紅蝦;tâng-á-kôe, o·-ham kah âng-hê,
大鮸、西刀共塗魠, tōa-bián, sai-to kah thô·-sat,
紅蟳、花鮡共鹹蠽; âng-chîm, hoe-thiâu kah kiâm-chhi̍h,
竹蟶、白蟶、熟龍舌,tek-than, pe̍h-than, se̍k-lêng-chi̍h,
加網、秋鮕、 ka-bóng, chiu-ko·,
牛尾及金錢;gû-bóe ki̍p kim-chîⁿ,
田螺、水龜、鱔魚、鱉chhân-lê, chúi-ku, siān-hî, pih,
鰗鰡、水雞、hô·-liu, súi-koe,
青魡共毛蟹;chhiⁿ-tiò kah mô·-hē
加愁,公鮘及生鮓;ka-chhiû, kong-tāi ki̍p sian-chà,
塗龍、赤棕兼目鱱,thô·-liông, chhiah-chang kiam ba̍k-lē,
十籮共八籮; cha̍p-lôa kah poeh-lôa,
烏鯰、塗虱.o·-liâm, thô·-sat,
鯽版、烏耳鰻;chit-pán, o·-hī-môa,
鮐魚、鏈魚共海鰻,tāi-hî, liâm-hî kah hái-môa,
豆簽、麵線、米粉干;tāu-chhiam, mī-sòaⁿ, bí-hún-koaⁿ,
鴨卵、魚脯、鱠仔干ah-nn̄g, hî-pó·, kòe-á-koaⁿ,
葫椒、八角兼豆干,hô·-chio, poeh-kak, kiam tāu-koaⁿ.
大燭、燭仔、燈火盞; tōa-chek, chek-á, teng-hé-chóaⁿ,
高錢、壽金、三界紙;ko-chîⁿ, siū-kim, sam-kài-chóa,
大炮、連炮、新烘爐;tōa-phàu, liân-phàu, sin hang-lô·,
天金、尺金、降真爐; thiⁿ-kim, chhioh-kim, kàng-chin-lô·,
淨香、束柴、金白古;chēng-hiuⁿ, sok-chhâ, kim-pe̍h-kó·,
大吧、中吧、經衣紙; tōa-pá, tiong-pá, keng-i-chóa,
替身、白虎、精神紙;thòe-sin, pe̍h-hó·, cheng-sîn-chóa,
蔑香、白束共粗紙;bi̍h-hiuⁿ, pe̍k-sok kah chho·-chóa,
常興、瑞泰、金蘭薰siông-heng, sūi-thài, kim-lân-hun
烏厚、紅蘭、舊露薰;o·-kāu, âng-lân, kū-lō·-hun,
貢絲、奇品及時春; kòng-si, kî-phín ki̍p sî-chhun,
肉桂、朱雀佮奇珍;jio̍k-kùi, chu-chhiok kah kî-tin,
慶安、川盛及信興; khèng-an, chhoan-sēng ki̍p sìn-heng,
柿果、桔餅佮冰糖;khī-kóe, phòng-piáⁿ kah peng-thn̂g,
蓮子、薏仁佮肉棗; liân-chí, ì-jîn kah jio̍k-chó,
桔紅、紅棗、雲片糕;kiat-âng, âng-chó, hûn-phiàn-ko,
麻荖、米荖共核桃;môa-láu, bí-láu kah hu̍t-thô,
水晶餅、綠豆糕、 chúi-chiⁿ-piáⁿ, le̍k-tāu-ko,
油酥餅、千層糕; iû-so·-piáⁿ, chhian-têng-ko,
雪花、椪餅、瓜子糕soat-hoe, phòng-piáⁿ, koe-chí-ko,
口香、棋子佮石糕;kháu-hiong, kî-jí kah chio̍h-ko,
雞卵糕、鹹肉糕、koe-nn̄g-ko, kiâm-bah-ko,
葡萄干;紅柑phû-tô-koaⁿ, âng-kam,
福員、紅柚桃,hok-oân, âng-iū-thô,
五壽、蜜餞佮麵桃ngó·-siū, bi̍t-chiàn kah mī-thô,
紅龜、紅粿,包仔、âng-ku, âng-kóe, pau-á,
粯仔著酵母hiān-á to̍h kàⁿ-bó,
燒金、公緣著拍鑼。sio-kim kong-iân to̍h phah-lô,
磁仔店、也有欠;hûi-á-tiàm, iā-ū khiàm,
卜買大醃缸,beh bóe tōa am-kng,
大鼎、東洋佮灶磚tōa-tiáⁿ, tang-iûⁿ kah chàu-chng,
雁子做灶門;gān-chí chòe chàu-mn̂g,
鐵銚、鍋仔佮茶鈷;thih-thiō, oe-á kah tê-kó·,
煎匙、火鉗佮烘爐;chian-sî hóe-khîⁿ kah hang-lô·,
急燒、火炭佮水壺;kip-sio, hé-thòaⁿ kah chúi-ô·,
甕鍾、托盤佮香爐àng-cheng, thok-pôaⁿ kah hiuⁿ-lô·,
燭台、香筒佮宣爐;chek-tâi, hiuⁿ-tâng kah soan-lô·,
茶甌、茶罐、十付盞; tê-au, tê-kòan, cha̍p-hù-chóaⁿ,
花矸、古盤、什錦碗;hoe-kan, kó·-pôaⁿ, si̍p-gím-oáⁿ,
碗仔、碟仔、湯匙合一盤oáⁿ-á, ti̍h-á, thng-sî ha̍p chi̍t-pôaⁿ,
一個錫瓶十雙箸,chi̍t-ê siah-pân cha̍p-siang tī,
大撇、斗碗共幼碟;tōa-phiat, táu-oáⁿ kah iù-ti̍h,
粗磁、粗缽著较賤chho·-hûi, chho·-poah to̍h khah chiān,
大坩、矸仔、酒鍾盤tōa-khaⁿ, kan-á, chiú-cheng-pôaⁿ,
新水桶、著好擔, sin chúi-tháng, to̍h hó taⁿ,
新飯斗臭杉柴 sin pn̄g-táu, chhàu sam-chhâ,
面桶仔著漆紅 bīn-tháng-á, to̍h chhat âng,
骹桶、腰桶著好杉kha-tháng, io-tháng to̍h hó sam,
摔桶、炊桶 siak-tháng, chhe-tháng,
共拔桶;kah pho̍ah-tháng,
戽桸,鱟桸兼飯籬,hò·-hia, hāu-hia kiam pn̄g-lē,
鼎敢、水升(蓁)tiáⁿ-kám, chúi-chin,
匏桸兼鼎擦, pû-hia kiam tiáⁿ-chheh,
廚房著齊備, tû-pâng to̍h chê-pī,
煮食有好味,chú-chia̍h ū hó bī,
鹽、糟、醬、醋佇灶邊;iâm, chau, chiùⁿ, chhò·, tī chàu-piⁿ,
豆油兼豆豉, tāu-iû kiam tāu-sīⁿ / sîⁿ,
蔥頭永不離; chhang-thâu éng put-lī,
砧著厚、刀著利, tiam to̍h kāu, to to̍h lāi,
切蔥菜、切魚肉, chhiat chhang-chhài, chhiat hî-bah,
芫荽、芹菜枝, iân-sui, khûn-chhài-ki,
韭菜、茼蒿一大披; kú-chhài, tâng-o chi̍t-tōa-phi,
刈菜、菠薐佮筍絲;kòa-chhài, phe-lêng kah sún-si,
芥藍、茄菜佮薑絲;kè-nâ, kiô-chhài kah kiuⁿ-si,
莧菜、蕹菜正著時; hēng-chhài, èng-chhài, chiàⁿ-tio̍h-sî,
蕗蕎、白菜、竹仔枝,lō·-kiō, pe̍h-chhài, tek-á-ki,
菜色買全備,chhài-sek bóe chôan-pī,
卜買豬肝、腰子佮豬肺;beh bóe ti-koaⁿ, io-chí, kah ti-hì,
煮豬血著豬油,chú ti-huih tio̍h ti-iû,
大腸、小臟一大毬 tōa-tn̂g, sió-chn̄g chi̍t-tōa-kiû,
豬頭尾爌鹹菜; ti-thâu-bé khòng kiâm-chhài,
豬骹蹄總著煨, 炒豬舌韭菜花,ti-kha-tôe chóng to̍h oe, chhá ti-chi̍h kú-chhài-hoe
豬毛屎尿壅苦瓜;ti-mô· sái-jiō èng khó·-koe,
飯著炊、肉著鍋,pn̄g to̍h chhe, bah to̍h e,
肉湯爌苦瓜。bah-thng khòng khó·-koe,
山珍海味著酒配, san-tin hái-bī tio̍h chiú phòe,
紹興老酒浸木瓜; Siāu-heng ló-chiú chìm bo̍k-koe,
高梁火燒刀,kau(ko)-liâng hé-sio-to,
七甕十四鍋; chhit àng cha̍p-sì e,
卜食粿家己炊,beh chia̍h-ké ka-kī chhe,
甜粿、肉粽、麻薯、豆花tiⁿ-ké, bah-chàng, môa-chî, tāu-hoe,
米糕、發粿、樹子、醃瓜 bí-ko, hoat-ké, chhiū-chí, am-koe,
檨仔、龍眼、那菝、菜瓜 sōaiⁿ-á, lêng-géng, nâ-pu̍t (nâ-po̍at), chhài-koe,
芎蕉、王梨、紅柿、西瓜keng-chio, ông-lâi, âng-chhī, si-koe,
涼粉、田草、刺瓜、liâng-hún, chhân-chháu, chhì-koe
粉粿、椪柑、芳水梨,hún-ké, phòng-kam, phang-chúi-lâi,
蓮霧、香果佮冬瓜; lián-bū, hiong-kó kah tang-koe,
粿仔共荔枝, ké-chí kah nāi-chi,
其性味不齊;kî sèng bī put-chê,
甜酸苦辣澀,tiⁿ, sng, khó·, lo̍ah, siap,
梅仔酸齒牙,mûi-á sng khí-gê,
米篩毋通疏;bí-thai m̄-thang soe,
簸箕、簳壺著雙個;pòa-ki, kám-ô· to̍h siang-ê,
粗糠、碎米好飼雞;chho·-khng, chhùi-bí hó chhī-koe,
蟶籃、布袋著整齊;than-nâ, pò·-tē to̍h chéng-chê,
糴米著草地, tia̍h-bí to̍h chháu-tē,
糶米著米街; thiò-bí to̍h bí-koe,
穀場、厝埕好曝粟;kok-tiûⁿ, chhù-tiâⁿ hó pha̍k-chhek,
曝粟著趕雞,pha̍k-chhek tio̍h kóaⁿ koe,
風櫃、舂臼著雙個;hong-kūi, cheng-khū to̍h siang-ê,
白米糶未了, pe̍h-bí thiò bōe liáu,
糴粟佫來挨;tia̍h-chhek koh lâi oe,
姿娘人 chu-niû-lâng,
袂凍篩,總著挨,bōe-tàng thai, chóng to̍h oe,
袂凍舂,總著耙;bōe-tàng cheng, chóng to̍h pê,
喙礁食冷水, chhùi-ta chia̍h léng-chúi,
有人食燒茶;ū lâng chia̍h sio-tê,
卜放尿改換鞋,beh pàng-jiō, ké-oāⁿ oê,
放尿有峘低,pàng-jiō ū kôaiⁿ-kē,
聲音有大細, siaⁿ-im ū tōa-sòe,
三個官名有等第;saⁿ ê koaⁿ-miâ ū téng-tē,
尚書、撫院、總督 siōng-su, hû-īⁿ, chóng-tok,
做一齊,chòe-it-chôe,
真怪意,chin kòai-ì,
予人想袂出即巧物,hō· lâng siūⁿ bōe chhut chit khá-mi̍h,
家內卜椅桌 ke-lāi beh í-toh,
就倩師父做敆作;chiū chhiàⁿ sai-hū chòe kap choh,
先做長案八仙桌seng chòe tn̂g-àn pat-sian-toh,
也卜交椅兼几桌;iā-beh kau-í kiam kí-toh,
椅頭、椅條、六仙桌;í-thâu, í-liâu, la̍k-sian-toh,
學士椅、太師桌 ha̍k-sū-í, thài-su-toh,
柴屏、圍架佮梳妝;chhâ-pîn, ûi-kè kah soe-chhng,
跤踏枋、紅眠床, kha-ta̍h-pang, âng bîn-chhn̂g,
桌枰、桌櫃佮廚門;toh-pêng, toh-kūi kah tû-mn̂g,
也卜起祠堂,iā-beh khí sû-tn̂g,
大杉做中樑,tōa-sam chòe tiong-niû,
大柱做中門, tōa-thiāu chòe tiong-mn̂g,
楹桷緣板著予長; êⁿ-kak iân-pán to̍h hō· tn̂g,
大柱四人扛,tōa-thiāu sì-lâng kng,
石條油面磚; chio̍h-liâu iû-bīn-chng,
石柱、石珠、雁子磚;chio̍h-thiāu, chio̍h-chu, gān-chí-chng,
瓦壁、瓦筒、六角磚,hiā-phiah, hiā-tâng, la̍k-kak-chng,
六角磚下好花園, la̍k-kak-chng ē hó hoe-hn̂g,
十二月尾是年兜, cha̍p-jī ge̍h-bé sī nî-tau,
家家戶戶都放炮; ke-ke hō·-hō· to pàng-phàu,
有人炊甜粿, ū lâng chhe tiⁿ-ké,
有人炊肉包;ū lâng chhe bah-pau,
有人洗茶罐,ū lâng sóe tê-kòan,
有人洗茶甌; ū lâng sóe tê-au,
大人亂操操, tōa-lâng lōan-chhau-chhau,
囡仔愛年到;gín-á ài nî kàu,
也卜換新聯,iā-beh oāⁿ sin-liân,
也卜放大炮, iā-beh pàng tōa-phàu,
娶新娘, chhōa sin-niû,
正是年暝兜; chiàⁿ-sī nî-mê-tau,
頂厝,人裁衣,téng-chhù lâng chhâi-i,
下厝,人冠笄;ē-chhù lâng kòan-ke,
人馬挨挨, jîn-má oe-oe,
有人摋鴨,有人摋雞,ū lâng thâi ah, ū lâng thâi koe,
辭年共一齊,sî nî kāng-it-chôe,
除夕天光(亮)是元旦,tû-se̍k thiⁿ kng sī gôan-tàn,
老幼相慶讚;ló-iù sio khèng chàn,
老人賀長壽,lāu-lâng hō tiông-siū,
囡仔賀大漢; gín-á hō tōa-hàn,
萬紫千紅是新春,bān-chí-chhian-hông sī sin-chhun,
滿街滿巷穿紅裙;móa-koe móa-hāng chhēng âng-kûn,
姿娘請做客,chu-niû chhiáⁿ chòe-kheh,
男子娶新婚;lâm-chú chhōa sin-hun,
東街做五福, tang-koe chòe ngó·-hok,
西街唱郎君 sai-koe chhiùⁿ lông-kun,
有人請檳榔,ū lâng chhiáⁿ pin-nn̂g,
有人請食薰; ū lâng chhiáⁿ chia̍h-hun,
有人看弄龍, ū lâng khòaⁿ lāng-liông,
有人唱崑腔;ū lâng chhiùⁿ khun-khiuⁿ,
新春好景緻,sin-chhun hó kéng-tì,
迎尪請佛正及時,ngiâ-ang chhiáⁿ-pu̍t chiàⁿ-ki̍p-sî,
鼓吹鑼鼓雙爿邊,kó·-chhe lô-kó· siang-pêng-piⁿ,
做頭前,舉大旗; choh thâu-chêng, gia̍h tōa-kî,
馬隊藝棚車鼓歌, bé-tūi gē-pêⁿ chhia-kó·-koa,
南管北管兼涼傘; lâm-kóan, pak-kóan kiam niû-sòaⁿ,
閒人盡來看, êng-lâng chīn-lâi khòaⁿ,
滿街排香案; bóaⁿ-koe pâi hiuⁿ-àn,
嘻嘻嘩嘩,hi-hi hoa-hoa,
爐主頭家穿袍褂; lô·-chú thâu-ke chhēng phâu-kòa,
舉香相毝, gia̍h-hiuⁿ sio-chhōa,
卜請五福佮亂彈; beh chhiáⁿ ngó·-hok kah lōan-tân,
四平兼大班,傀儡白字, sì-pêng kiam tōa-pan, ka-lé pe̍h-jī,
潮調老戲,九如如意 Tiô-tiāu, lāu-hì, kiú-jû jû-hì,
眾人拈鬮, chèng-lâng liam-khau,
搭廠、搭棚, tah-chhiùⁿ, tah-pêⁿ,
桌枰、椅頭、 toh-pêng, í-thâu,
椅條佮交椅; í-liâu kah kau-í,
擔籠、舖蓋、長柱、 taⁿ-láng, pho·-kòa, tn̂g-thiāu,
短柱佮布帆;té-thiāu kah pò·-phâng,
大桶、跤桶、 tōa-tháng, kha-tháng,
面桶、水桶, bīn-tháng, chúi-tháng,
秞草一百總, tiū-chháu chi̍t-pah-cháng,
有人擔水, ū lâng taⁿ-chúi,
有人顧壇; ū lâng kò·-tôaⁿ,
有人看戲, ū lâng khòaⁿ-hì,
有人添火碗, ū lâng thiam hé-oáⁿ,
正二是春頭, chiaⁿ-jī sī chhun-thâu,
眾人迎佛了;chèng-lâng ngiâ-pu̍t liáu,
有人車肥糞, ū lâng chhia pûi-pùn,
有人清水溝; ū lâng chheng chúi-kau,
也卜買犁耙, iā-beh bóe lê-pē / lôe-pê,
也卜換鋤頭; iā-beh oāⁿ tî-thâu,
掛喙、鐵搭、 kòa-chhùi, thih-tah,
割耙齒、犁頭壁、 koah pē-khí, lôe-thâu-phiah,
耙仔齒、柴刀、 pē-á-khí, chhâ-to,
割鍥、鐮刀鍥; koah-keh, liâm-to-keh
棕簑、草笠、刀枷、chang-sui, chháu-lo̍eh, to-kè,
斧頭、鑿仔、鋸鑢 pó·-thâu, chha̍k-á, kù-lōe
擴刀、轆鑽佮榫鍥。 khok-to, la̍k-chǹg kah sún-keh.


【参考處】




この記事へのトラックバックURL

http://limkianhui.ti-da.net/t440907